İş sözleşmesinin sona ermesi, çalışan için hem ekonomik hem de psikolojik açıdan zorlu bir süreçtir. Bu dönemde haklarını bilmeyen pek çok çalışan, alması gereken tazminat ve alacaklardan vazgeçmek zorunda kalabiliyor. Oysa İş Kanunu, işten çıkarılan çalışanı korumak için önemli güvenceler öngörür. Bu yazıda kıdem ve ihbar tazminatı başta olmak üzere işten çıkarılan çalışanın başlıca haklarını ele alıyoruz.
Kıdem Tazminatı Kimlere Ödenir?
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi durumunda ödenir. İşverenin haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi feshetmesi, işçinin haklı sebeple istifa etmesi, askerlik, emeklilik ve kadın çalışanın evlendikten sonra bir yıl içinde ayrılması bu hâllerin başında gelir. Her tam çalışma yılı için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında hesaplanır ve yıl içindeki kesirler de orantılı olarak dikkate alınır.
İhbar Tazminatı Nedir?
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden tarafın, karşı tarafa kanunda öngörülen bildirim sürelerine uyması gerekir. Bu süreler çalışma süresine göre iki ila sekiz hafta arasında değişir. İşveren bu süreye uymadan sözleşmeyi sona erdirirse, bildirim süresine ait ücreti ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır. Bildirim süresi verilmiş olsa bile, bu süre içinde işçiye günde iki saat iş arama izni tanınması gerekir.
Diğer İşçilik Alacakları
Tazminatların yanında ödenmemiş ücretler, fazla mesai ücretleri, hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları ile kullanılmayan yıllık izin ücretleri de talep edilebilir. Özellikle fazla mesai alacaklarında bordrolar, giriş çıkış kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanları büyük önem taşır. Kullanılmayan yıllık izin ücretleri ise sözleşmenin hangi sebeple sona erdiğinden bağımsız olarak her durumda ödenmelidir.
İşe İade Davası
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran bir işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, geçerli bir sebep gösterilmeden işten çıkarılmışsa işe iade talep edebilir. Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi işe başlatılmazsa dört ila sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ve dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.
Arabuluculuk Zorunluluğu ve Süreler
İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için ise beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Arabuluculuk görüşmelerinde imzalanan anlaşma tutanağı kesin nitelik taşıdığından, imza atmadan önce hesaplamanın doğru yapıldığından emin olunmalıdır.
İbraname İmzalarken Dikkat
İşten ayrılırken önünüze konulan ibranameyi imzalamadan önce, içeriğini dikkatle okumanız gerekir. Gerçekte ödenmeyen bir tutarın ödendiği yazıyorsa ya da ödeme banka yoluyla yapılmamışsa, haklarınızı korumak için bir avukata danışmadan imza atmayın.
Haklı Fesih ile İstifa Arasındaki Fark
Ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması ya da mobbing gibi durumlarda işçi iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. Bu durumda istifa etmiş olsa bile kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak fesih bildiriminde haklı sebebin açıkça yazılması ve bildirimin noter aracılığıyla yapılması, sonraki süreçte ispat açısından büyük kolaylık sağlar. Sıradan bir istifa dilekçesi ise kıdem tazminatı hakkını kaybettirebilir.
Yıldız Hukuk Bürosu olarak çalışanların işçilik alacaklarını arabuluculuk ve dava aşamalarında takip ediyor, işverenlere de fesih süreçlerini hukuka uygun yürütmeleri için danışmanlık veriyoruz.
